Vloerverwarming ontluchten: pomp aan of uit, en waarom groep voor groep
Inhoud van dit artikel+
- Kijk eerst waar de lucht zit. Borrelt het in de verdeler of zie je belletjes in een flowmeter, dan ontlucht je bovenop de verdeler. Blijft één groep koud terwijl de rest warm wordt, dan zit de lucht in die lus en moet die groep worden doorgestroomd.
- Op de verdeler ontlucht je met de pomp uit: stekker van de vloerverwarmingspomp eruit (Feenstra, Vattenfall), 10 minuten tot een halfuur wachten, de ontluchter op de aanvoer- en de retourbalk openen tot er water zonder belletjes komt.
- Lucht uit de vloer krijg je alleen met stroming: alle groepen dicht op één na, zodat al het water door die ene lus gaat. Remeha spoelt zo elke groep 5 minuten door met kraanwater op ongeveer 1,5 bar; bij weinig stroming duurt het langer.
- Lees daarna de druk af met een koude installatie: meestal 1,5 tot 2 bar. Itho Daalderop wil bij zijn bodemwarmtepomp ongeveer 2 bar op de meter van de verdeler, en niet meer. Onder 1 bar vul je in elk geval bij.
- Komt de lucht steeds terug, of blijft een groep koud, dan is het geen ontluchtklus meer: lek, expansievat, slib of een groep die dicht blijft. Laten doorspoelen kost bij Spoelcentrale € 300 tot € 850.
Lucht in de verdeler of lucht in de lus: twee verschillende klussen
Remeha schrijft het in zijn kennisbank zonder omwegen: 'Het ontluchten van vloerverwarming werkt echter anders dan bij radiatoren. In de leidingen die in de vloer liggen, kunnen luchtbellen achterblijven die niet met de standaard ontluchtingsnippel te verwijderen zijn.' Bij een radiator zit het kraantje op het hoogste punt, en zodra de pomp stilstaat, stijgt de lucht daarheen. Een lus vloerverwarming ligt plat in de vloer, slingert heen en weer en zit lager dan de verdeler. Een luchtbel die daar vastzit, stijgt niet vanzelf naar de verdeler. Alleen stromend water neemt hem mee.
Lucht die wél loskomt, verzamelt zich op het hoogste punt van het systeem, 'en dat is vaak de verdeler', schrijft Vloerverwarming Jansen. Die lucht komt van het vullen, en uit het water zelf: 'in water zit altijd een kleine hoeveelheid opgeloste lucht die bij het opwarmen vrijkomt'. Na bijvullen of een reparatie is de kans op lucht het grootst. Welke klus je hebt, zie je aan de klacht.
| Wat je merkt | Waar de lucht zit | Wat je doet |
|---|---|---|
| Borrelen, klokken of tikken bij de verdeler; belletjes in een flowmeter | In de verdeler | Pomp uit, ontluchten bovenop de verdeler |
| Eén groep blijft koud; de flowmeter van die groep staat op nul of beweegt nauwelijks | In die lus, of de groep staat dicht | Eerst kijken of de groep open staat; dan die groep apart doorstromen |
| De hele vloer blijft koud, ook de leiding naar de verdeler | Niet in de vloer | Ketel, warmtepomp of hoofdleiding: druk en storing controleren (WTH) |
| De lucht komt na een paar dagen terug en de druk zakt | Er komt lucht binnen | Lek, een automatische ontluchter die niet sluit of het expansievat: installateur (Vloerverwarming Jansen) |
Een warmtebeeldcamera laat zien welke lus koud blijft: de warme lussen tekenen zich af op de vloer, een koude groep valt weg. Handig om te weten welke groep je moet doorstromen, of om de installateur te laten zien wat je bedoelt.
Pomp aan of pomp uit? Wat de stappenplannen zeggen
Zet je zeven stappenplannen naast elkaar, dan lijken ze elkaar op één punt tegen te spreken: de pomp. Lees je wat ze daarna doen, dan zie je twee methodes voor twee soorten lucht.
| Bron | Pomp | Wachten | Werkwijze | Druk |
|---|---|---|---|---|
| Feenstra (installateur) | Uit: stekker van de vloerverwarming eruit | 10 minuten, 'zodat de watercirculatie stopt' | Kraan van de vloerverwarming dicht, ontluchtingsventiel open tot er geen lucht meer komt | Onder 1 bar bijvullen |
| Vloerverwarming Jansen | Uit: pomp van de mengunit of de verwarming | Een kwartier tot een halfuur | Ontluchter op de aanvoer- en de retourbalk; lucht in een groep laat je doorspoelen door een vakman | Meestal 1,5 tot 2 bar, koud |
| Vattenfall (stadsverwarming) | Uit: stekker van de pomp eruit | 5 minuten na het opendraaien van de radiatoren | Hendel 5 van de afleverset dicht, ontluchtingskraan bovenop de verdeler | Geen keteldruk |
| Vloerverwarming-direct | Aan: alle groepen open, thermostaat hoger | 10 tot 15 minuten laten rondpompen | Daarna alle groepen dicht op één na, en per groep ontluchten op de verdeler | 1,5 tot 2 bar koud; '1,8 bar is voor de meeste huishoudens ideaal' |
| Benelux Vloerverwarming | Aan: thermostaat 2 à 3 graden hoger | Tot de aanvoer warm wordt | Alle groepen dicht, één open, ontluchten tot een constante waterstraal; per groep herhalen | Ongeveer 1,5 tot 2 bar koud |
| Remeha (kennisbank) | Niet genoemd: kraanwater duwt | 5 minuten per groep | Slang op het vulpunt (aanvoer) en het aftappunt (retour), groep voor groep doorspoelen, daarna de nippel controleren | Rond 1,5 bar tijdens het spoelen |
| Itho Daalderop (bodemwarmtepomp) | Niet genoemd | Geen | Na het bijvullen het ontluchtpunt boven op de verdelerbalk openen | Ongeveer 2 bar, maximaal 2 bar |
Onze lezing: de pomp moet uit als je op de verdeler ontlucht, want dan staat het water stil en stijgt de lucht naar het ontluchtpunt. De pomp of de kraan moet juist duwen als de lucht nog in een lus zit, want die bel komt alleen met stromend water naar de verdeler. In de praktijk doe je dus allebei, in die volgorde: eerst stroming groep voor groep, dan de pomp uit en ontluchten. Benelux Vloerverwarming noemt als veelgemaakte fout: 'te snel werken of groepen tegelijk ontluchten zorgt dat lucht gevangen blijft'.
Remeha beschrijft het doorspoelen per groep stap voor stap, met een slang op het vul- en aftappunt van de verdeler; zonder die punten neem je het vulpunt onder de ketel en een radiator als aftappunt. Vloerverwarming Jansen zegt bij lucht in een groep: 'laat dat aan een vakman over'. Heeft je verdeler een vul- en een aftapkraan en weet je welke afsluiter bij welke groep hoort, dan is de methode van Remeha te doen. Twijfel je, of moet je koppelingen losdraaien, laat het dan doen.
Waarom groep voor groep: rekenen in liters en minuten
Technim adviseert in de handleiding van zijn verdelers de lengte per groep te beperken 'tot maximaal 90 á 100 meter'. Een buis van 16 × 2 millimeter (16 mm buitenmaat, 2 mm wand) is vanbinnen 12 millimeter: 0,113 liter per meter, dus ruim 11 liter in een lus van 100 meter. Een buis van 20 × 2 mm bevat 20 liter. Hoeveel er per minuut doorheen gaat, staat op de flowmeter van de groep; Wavin levert die met een schaal van 0 tot 6 liter per minuut. Zo lang duurt één keer rond:
| Stroming op de flowmeter | Lus van 100 m, buis 16 × 2 mm (11,3 l) | Lus van 100 m, buis 20 × 2 mm (20,1 l) | Snelheid in de buis van 16 × 2 mm |
|---|---|---|---|
| 1 liter per minuut | 11 minuten | 20 minuten | 0,15 m/s |
| 2 liter per minuut | 5,7 minuten | 10 minuten | 0,29 m/s |
| 4 liter per minuut | 2,8 minuten | 5 minuten | 0,59 m/s |
Dat is onze berekening, voor een lus van 100 meter. Er volgen twee dingen uit. Ten eerste is een luchtbel midden in de vloer minuten onderweg naar de verdeler: de 5 minuten per groep van Remeha zijn bij 2 liter per minuut ongeveer één rondje, en bij weinig stroming te kort. Spoel dus tot er geen belletjes meer in de flowmeter of de slang komen, zoals Remeha zelf schrijft ('tot alle lucht eruit is'), en niet op de klok. Ten tweede verdelen de pomp of de kraan hun water over alle groepen die openstaan. Met de andere groepen dicht gaat alles door die ene lus en stroomt het water daar sneller, zodat het de bel meeneemt.
Met de flowmeters (debietmeters) is elke groep ingeregeld, 'om een juiste verdeling te krijgen van debiet en vermogen', schrijft Komfort in de handleiding van zijn verdelers. Zonder die inregeling neemt een korte lus het meeste water en blijft een lange lus koeler. Draai groepen bij voorkeur dicht met de afsluiters op de andere balk, vaak onder kapjes. Moet het via de flowmeter, schrijf dan eerst de stand van elke groep op en zet ze na afloop terug.
Hoeveel bar moet vloerverwarming hebben?
De drukmeter zit op de cv-ketel, op de warmtepomp of op de verdeler zelf. Lees hem af als de installatie koud is: warm water zet uit, waardoor de druk 'tijdelijk iets hoger lijkt dan hij in werkelijkheid is', schrijft Vloerverwarmingdepot. Ontluchten kost altijd wat druk, dus kijk na afloop opnieuw.
| Bron | Normaal (koud) | Bijvullen | Te hoog |
|---|---|---|---|
| Vloerverwarming Jansen | Meestal 1,5 tot 2 bar | Volgens de handleiding van je ketel of warmtepomp | Niet genoemd |
| Vloerverwarmingdepot | Rond 1,5 bar; warm 1,8 à 2,0 bar | Onder 1 bar | Boven 2,5 bar: water aftappen tot ongeveer 1,8 bar |
| Vloerverwarming-direct | 1,5 tot 2 bar | Onder 1 bar | Wijzer in het rood: water aftappen |
| Feenstra | Niet genoemd | Onder 1 bar | Niet genoemd |
| Itho Daalderop (verdeler bij de bodemwarmtepomp) | Ongeveer 2 bar | Bij te lage druk: storing A1 19 of A1 20 | Maximaal 2 bar |
Af en toe bijvullen is normaal. Itho Daalderop schrijft dat de vloerverwarming 'nu en dan bijgevuld' moet worden: 'Dat is volkomen normaal en betekent niet dat er een lek is in uw installatie.' Vloerverwarming Jansen trekt de grens: 'Eén keer ontluchten na het bijvullen is normaal. Elke maand ontluchten is een signaal.' Vul bij met een slang die al vol water staat: Itho laat eerst een beetje water in een emmer lopen. 'Hiermee zorgt u ervoor dat de lucht uit de vulslang is.' Hoe dat bij jouw cv-ketel werkt en wat elke fabrikant als druk noemt, lees je in ons artikel over radiator ontluchten.
Waar zit de ontluchter op jouw verdeler?
Meestal bovenop, aan het uiteinde van de balken. Vloerverwarming Jansen noemt een ontluchter 'aan de bovenkant van de aanvoer- en de retourbalk', handmatig of automatisch met een dopje, en laat je beide ontluchten. Per type verdeler:
| Verdeler | Waar de ontluchter zit | Bron |
|---|---|---|
| Mengverdeler met eigen pomp | Bovenop de verdelerbalk, of direct op de pompbehuizing | Benelux Vloerverwarming |
| Verdeler zonder pomp, met thermostatisch ventiel en flowmeters | Op de bovenste rail, naast of tegenover de vul- en aftapkraan | Benelux Vloerverwarming |
| Stalen mengverdeler | Links bovenop de verdeler | Vloerverwarming-direct |
| Stalen verdeler voor stadswarmte | Rechts bovenop de verdeler | Vloerverwarming-direct |
| Bij de bodemwarmtepomp (Itho Daalderop) | Boven op de verdelerbalk | Itho Daalderop |
| Stadsverwarming algemeen | Bovenop de verdeler | Vattenfall |
- Verdeler in de kelder of de kruipruimte? Dan zit het ontluchtpunt niet meer op het hoogste punt van de lussen. Technim plaatst een verdeler bij voorkeur boven het te verwarmen vloeroppervlak: 'dit vereenvoudigt het ontluchting proces aanzienlijk'. Zit hij eronder, dan dient de installatie 'gevuld en ontlucht te worden met een speciale spoelunit'. Dat is werk voor een installateur.
- Automatische ontluchter. Die laat volgens Benelux Vloerverwarming kleine belletjes continu ontsnappen, en hoort op het hoogste punt. Een automatische ontluchter die niet goed meer sluit, kan zelf de oorzaak zijn dat er steeds lucht terugkomt, schrijft Vloerverwarming Jansen.
- Zit er een pomp met mengventiel op de verdeler, dan mengt die het hete ketelwater bij. In de verdelers van Komfort wordt ketelwater van 70 tot 90 °C teruggemengd tot 30 tot 45 °C, en zet een beveiliging de pomp uit als het water boven 55 °C komt; onder 50 °C start hij weer. Een pomp die af en toe stilvalt, is dan geen lucht.
Warmtepomp en stadsverwarming: wat anders gaat
Warmtepomp. Vloerverwarming werkt volgens Milieu Centraal meestal met water van ongeveer 40 graden, bij sommige vloeren met 30; de vloer zelf mag in de kamer niet warmer worden dan 29 graden en in de badkamer 33 graden. Een vloer die lauw aanvoelt, is bij een warmtepomp dus geen teken van lucht. Bij de bodemwarmtepomp van Itho Daalderop staat de drukmeter op de verdeler, meestal in dezelfde ruimte als de warmtepomp; is de druk te laag, dan valt de warmtepomp in storing en toont de thermostaat code A1 19 of A1 20. Vul dan bij tot ongeveer 2 bar en ontlucht bovenop de verdelerbalk.
Stadsverwarming. Je ontlucht zelf, maar er is geen keteldruk om op peil te brengen. Vattenfall laat je in het hulpboekje hendel 5 van de afleverset dichtdraaien, de ontluchtingskraan bovenop de verdeler openen en 'de stekker van de pomp uit het stopcontact' halen tijdens het ontluchten; daarna gaat hendel 5 weer open. Andere warmteleveranciers hebben andere afleversets: volg hun handleiding.
Heb je naast vloerverwarming ook radiatoren, begin dan onderin: Vloerverwarming-direct ontlucht eerst de verdeler, 'meestal' het laagste punt, en werkt dan naar boven. Feenstra legt uit waarom: wie boven begint, ziet de lucht terugkomen zodra het water beneden zakt.
Niet warm terwijl de pomp draait: als het geen lucht is
Vloerverwarmingsbedrijf WTH begint de diagnose bij één leiding: voel aan de aanvoer naar de verdeler. Is die warm, dan zit het probleem in de vloer of de verdeler; is die koud, dan in de ketel, de warmtepomp of de hoofdleiding.
| Wat je merkt | Waarschijnlijke oorzaak | Wat je doet |
|---|---|---|
| Aanvoer naar de verdeler is koud | Warmtebron in storing, te weinig druk, lucht in de hoofdleiding (WTH) | Druk en storingsmelding van ketel of warmtepomp; anders de installateur |
| Aanvoer warm, één groep koud | Groep staat dicht, een thermomotor of thermostaat werkt niet, lucht in de lus (WTH) | Kijk of de flowmeter beweegt en of de thermostaat van die kamer warmte vraagt; daarna de groep doorstromen |
| Sommige kamers warm, andere niet, alles open | Niet goed ingeregeld (WTH, Spoelcentrale) | Inregelen door een installateur |
| Alle groepen worden trager warm, al jaren erger | Vervuiling: roest, vuil en magnetiet (Spoelcentrale) | Laten doorspoelen |
| Vloer lauw met een warmtepomp | Lage watertemperatuur; de vloer mag niet warmer dan 29 graden (Milieu Centraal) | Niets: zo hoort het |
| Pomp op de verdeler valt af en toe stil | Beveiliging boven 55 °C bij een mengverdeler (Komfort) | Normaal; blijft hij uit, de installateur |
| Tikken alleen tijdens opwarmen en afkoelen, in een muur of bij een beugel | Leidingen die uitzetten en krimpen (Klusidee-forum) | Beugels en doorvoeren laten nakijken; ontluchten helpt niet |
Doorspoelen is iets anders dan ontluchten. Spoelcentrale sluit spoelapparatuur aan, spoelt per groep met water, 'eventueel met een mild reinigingsmiddel', en vangt metaaldeeltjes met een magneetfilter. Ontluchten lost een koude vloer alleen op 'als lucht echt de enige oorzaak is', schrijft het bedrijf. Over de prijs is het niet eenduidig: op de ene pagina 'tussen de €300 en €600' voor een eengezinswoning met 4 tot 8 groepen, op de andere 'gemiddeld' € 700 tot € 850 voor een volledige spoelbeurt. Spoelcentrale en Vloerverwarming Nederland noemen allebei eens in de 5 tot 10 jaar. Bij oudere vloerverwarming waarschuwt Vloerverwarming-doorspoelen.nl dat alleen de vloer spoelen vaak tijdelijk helpt, omdat het vuil uit de rest van de installatie terugkomt.
Wat er niet bestaat bij vloerverwarming ontluchten
- Een ontluchtingsnippel die lucht uit de vloer haalt. De nippel op de verdeler haalt alleen de lucht weg die tot de verdeler is gekomen. Wat in een lus vastzit, moet er met stroming uit, schrijft Remeha.
- Eén vaste wachttijd. 10 minuten bij Feenstra, een kwartier tot een halfuur bij Vloerverwarming Jansen, 10 tot 15 minuten rondpompen bij Vloerverwarming-direct. Hoe heter het water net was, hoe langer je wacht: wat uit de ontluchter komt, is verwarmingswater.
- Elektrische vloerverwarming ontluchten. Een mat of folie met verwarmingsdraden heeft geen water en dus niets om te ontluchten. Wordt die niet warm, dan zit het probleem aan de elektrische kant, niet in lucht.
- Ontluchten tegen slib. Een vloer die langzaam steeds slechter warm wordt, is vervuild, niet lucht. Daar helpt alleen doorspoelen.
- Een vaste prijs voor doorspoelen. Zelfs één bedrijf noemt twee bedragen. Vraag een offerte met het aantal groepen erbij.
Vloerverwarming ontluchten in 7 stappen
- 1
Druk aflezen en klaarzetten
Lees de druk af op de ketel, de warmtepomp of de verdeler, met een koude installatie. Staat hij onder 1 bar, vul dan eerst bij met een vulslang die je vooraf vol water hebt laten lopen. Leg een ontluchtingssleutel of platte schroevendraaier, een doek en een bakje klaar, en schrijf de stand van de flowmeters op.
- 2
Water laten rondpompen
Zet alle groepen open en de thermostaat een paar graden hoger, en laat de pomp 10 tot 15 minuten draaien, zoals Vloerverwarming-direct en Benelux Vloerverwarming doen.
- 3
Groep voor groep doorstromen
Draai alle groepen dicht op één na en laat die ene groep een paar minuten alleen draaien, tot er geen belletjes meer door de flowmeter gaan. Herhaal dit voor elke groep. Met vul- en aftapkraan op de verdeler kun je zoals Remeha ook elke groep met kraanwater doorspoelen, op ongeveer 1,5 bar.
- 4
Pomp stilzetten en wachten
Zet alle groepen weer open, haal de stekker van de vloerverwarmingspomp uit het stopcontact en zet de ketel of warmtepomp uit. Wacht 10 minuten (Feenstra) tot een halfuur (Vloerverwarming Jansen), zodat het water stilstaat en de lucht naar boven komt. Bij stadsverwarming van Vattenfall draai je eerst hendel 5 van de afleverset dicht; bij een andere warmteleverancier volg je diens handleiding.
- 5
Ontluchten op de verdeler
Houd de doek onder de ontluchter op de aanvoerbalk en draai hem voorzichtig open. Je hoort lucht sissen; draai dicht zodra er water zonder belletjes komt. Doe hetzelfde op de retourbalk. Pas op: het water kan heet zijn.
- 6
Druk controleren en bijvullen
Lees de druk opnieuw af en vul bij tot de waarde uit de handleiding, meestal tussen 1,5 en 2 bar; bij de verdeler van Itho Daalderop ongeveer 2 bar en niet meer. Sluit eerst het vulpunt en dan de kraan.
- 7
Alles terug en nacontrole
Zet de flowmeters terug op hun oude stand, de pomp en de verwarming aan en de thermostaat op de gewone temperatuur. Laat het systeem minstens een uur draaien en kijk of elke flowmeter beweegt en de vloer overal warm wordt. Borrelt het nog, ontlucht dan na een dag opnieuw; komt de lucht steeds terug, bel de installateur.
Veelgestelde vragen
Bronnen
- Remeha kennisbank: het juist ontluchten van een vloerverwarmingsysteem
- Itho Daalderop: instructie vloerverwarming bijvullen (bodemwarmtepomp; pdf)
- Feenstra: verwarming ontluchten in 7 stappen (ook vloerverwarming)
- Vloerverwarming Jansen: vloerverwarming ontluchten
- Vattenfall: hulpboekje stadsverwarming, ontluchten (pdf)
- Vloerverwarming-direct: vloerverwarming ontluchten en hoeveel druk
- Benelux Vloerverwarming: vloerverwarming ontluchten
- Technim: handleiding rvs open verdeler (2023; pdf)
- Wavin: technische informatie rvs-verdelers voor vloerverwarming (pdf)
- Komfort: handleiding 4880/4885 vloerverwarmingsverdelers, voor installateurs (pdf)
- WTH: mijn vloer wordt niet warm, wat kan er aan de hand zijn?
- Milieu Centraal: vloerverwarming (watertemperatuur, 29 en 33 graden)
- Vloerverwarmingdepot: waterdruk vloerverwarming
- Vloerverwarming Nederland: ontluchten en onderhoud
- Spoelcentrale: vloerverwarming schoon laten maken (€ 300 tot € 600)
- Spoelcentrale: wat te doen als je vloerverwarming niet warm wordt (€ 700 tot € 850)
- Vloerverwarming-doorspoelen.nl: kosten van doorspoelen
- Klusidee-forum: tikkende cv-buizen bij opwarmen en afkoelen
Meer uit Binnenklimaat
Hele thema bekijken
