Radiator ontluchten: welke eerst, hoe lang wachten en hoeveel bar

Wat fabrikanten zeggen: wachttijd, volgorde en druk naast elkaar

Wie drie stappenplannen leest, krijgt drie verschillende wachttijden. Dat is geen slordigheid: elke fabrikant schrijft voor zijn eigen ketel, en ze wachten niet allemaal op hetzelfde. Dit staat er in de handleidingen en op de sites van de fabrikanten zelf.

Drie verschillen springen eruit, en die werken we hieronder uit: hoe lang je wacht, met welke radiator je begint, en of je eerst bijvult of eerst ontlucht. Het getal dat voor jouw ketel geldt, staat in de eigen handleiding. Die wint het van elk stappenplan, ook van dit.

Hoe lang wachten? Waar je eigenlijk op wacht

Je wacht op twee verschillende dingen. Dat verklaart de spreiding van 5 minuten tot een uur.

• Tot het water stilstaat. Lucht stijgt naar het hoogste punt van de radiator, maar alleen als de pomp het water niet meer rondstuwt. Bosch schrijft het letterlijk: de pomp moet stilstaan, zodat de lucht zich op de juiste plek verzamelt. Een ketel laat de pomp na het branden nog even nadraaien; bij de Intergas HRE is dat af fabriek 1 minuut. De TrendLine-handleiding van Nefit rekent 5 minuten om het water tot rust te laten komen; op nefit-bosch.nl wacht je ongeveer 20 minuten, 'zodat de ketel afkoelt en de lucht zich boven in de radiatoren kan verzamelen'.
• Tot het water niet meer heet is. Wat uit het kraantje komt, is cv-water. Vattenfall waarschuwt dat het heet kan zijn, Vaillant laat je daarom ongeveer een uur wachten om brandwonden te voorkomen, en WarmteThuis wacht tot de radiatoren lauw aanvoelen.

In de praktijk: heeft de verwarming net gedraaid, wacht dan tot de radiatoren lauw zijn. Staat de ketel al een tijd uit, dan zijn de 5 minuten uit de TrendLine-handleiding genoeg. Vattenfall laat de verwarming juist eerst minstens 10 minuten draaien voordat je begint, zodat de lucht zich bij de ontluchtingskraantjes verzamelt. Dat spreekt de rest niet tegen: eerst rondpompen, dan de pomp stilzetten en wachten.

Met welke radiator begin je?

De meeste bronnen zeggen: op het laagste punt in huis, en dan naar boven. Nefit (op nefit-bosch.nl), Bosch België, Vaillant, Vattenfall en WarmteThuis schrijven het zo. Test-Aankoop begint bij de radiator die het dichtst bij de ketel hangt; de TrendLine-handleiding en Intergas geven geen volgorde. De TrendLine-handleiding noemt wel één plek uitdrukkelijk: na het bijvullen ontlucht je de bovenste radiatoren.

De gedachte achter onder-naar-boven: lucht stijgt, dus wat er nog in de leidingen zit, komt uiteindelijk bovenin terecht. Wie daar eindigt, vangt de laatste bellen. Hangt de cv-ketel op zolder, dan is de ketel zelf het hoogste punt. Vattenfall: 'Als je cv op zolder hangt, is het ontluchtingspunt van de ketel zelf het belangrijkste.' Bij de Intergas HRE zit dat punt links boven op het toestel; de Remeha Tzerra ontlucht zich volgens WarmteThuis bij het opstarten zelf, binnen maximaal 5 minuten.

Woon je in een appartement met alles op één verdieping, dan valt het hoogteverschil grotendeels weg. Begin dan, zoals Test-Aankoop, bij de radiator het dichtst bij de ketel en loop de rij af. Heb je vloerverwarming, dan zit het ontluchtingspunt op de verdeler, waar de leidingen de vloer in gaan; Vattenfall laat je zolang de stekker van de vloerverwarmingspomp uit het stopcontact halen.

Eerst ontluchten of eerst bijvullen?

Hier lijken de fabrikanten elkaar tegen te spreken. Intergas en Itho Daalderop vullen eerst bij en ontluchten daarna, en de TrendLine-handleiding van Nefit doet dat in de bijvulinstructie ook. WarmteThuis zegt letterlijk 'eerst ontluchten, daarna bijvullen', en nefit-bosch.nl, Bosch België, Vaillant en Vattenfall laten je ook eerst ontluchten. Lees je beter, dan gaat het om een andere beginsituatie: Intergas begint met bijvullen 'wanneer de druk te laag is'. Het antwoord staat dus op je drukmeter.

Waarom de druk vóór het ontluchten al uitmaakt: de meter zit bij de ketel, en hoe hoger een radiator hangt, hoe minder druk er daar op het water staat. Bosch rekent met 0,1 bar per meter hoogteverschil en wil daarom onderaan minstens 1,5 bar om bovenaan nog 1 bar over te houden. Hangt de ketel beneden en staat de meter op 0,8 bar, dan blijft er met die vuistregel bij een radiator 6 meter hoger nog 0,2 bar over, en bij 8 meter niets. Draai je daar het kraantje open, dan komt er niets uit, of zuigt de radiator zelfs lucht naar binnen. Remeha noemt precies dat als teken van te lage druk: radiatoren die niet of maar half warm worden, terwijl er bij het ontluchten geen lucht uitkomt.

Vul bij met een slang die al vol water staat. Intergas, Nefit, Itho Daalderop en WarmteThuis laten je de vulslang eerst laten vollopen, zodat je geen nieuwe lucht de installatie in duwt. Sluit na het bijvullen eerst de vulkraan en dan de waterkraan.

Hoeveel bar na het ontluchten?

Lees de druk af als de installatie koud is: Intergas noemt het bereik uitdrukkelijk 'bij een koude installatie', en Nefit raadt aan te meten 'wanneer het systeem koud is'. Warm water zet uit, dus een draaiende ketel geeft een hogere waarde. De getallen per merk:

Waarom de TrendLine-handleiding en Intergas een lager minimum noemen dan Remeha en nefit-bosch.nl, schrijven de fabrikanten niet. De hoogteregel van Bosch maakt het wel begrijpelijk: in een appartement waar alles op één niveau hangt, is 1 bar genoeg; in een huis met radiatoren twee verdiepingen boven de ketel heb je de bovenkant van het bereik nodig. Hangt de ketel op zolder, dan zitten alle radiatoren lager, en is 1 bar bij de ketel volgens Bosch voldoende.

Hoe vaak moet je ontluchten?

Eén keer per jaar, aan het begin van het stookseizoen: dat zeggen Nefit ('vaak voldoende'), Vattenfall ('meestal voldoende'), Vaillant en Test-Aankoop, en Bosch noemt vóór het stookseizoen het ideale moment. Milieu Centraal is ruimer voor oudere installaties: ontlucht die 'een paar keer per jaar', zodat ze goed en stil blijven werken. Daarbuiten zijn er drie vaste momenten:

• Na bijvullen. De TrendLine-handleiding van Nefit noemt dat als moment om te ontluchten, naast een radiator die borrelt of niet warm wordt.
• Na een nieuwe ketel of werk aan de installatie. Volgens WarmteThuis moeten ontluchten en bijvullen bij een nieuwe cv-ketel een aantal keer worden herhaald.
• Als je het hoort. Borrelen in leidingen of radiatoren is voor Vattenfall het signaal dat het tijd is.

Moet je elke paar weken ontluchten en bijvullen, dan los je het probleem niet op maar verplaats je het. Lucht komt ergens vandaan, en ook vers kraanwater dat je bijvult, brengt opgeloste lucht mee. Intergas legt de grens bij bijvullen 'vaker dan enkele malen per jaar'.

Stadsverwarming: kraan 5 dicht, geen ketel

Ook met stadsverwarming ontlucht je de radiatoren zelf. Je hebt geen cv-ketel, maar een afleverset in de meterkast; bij Vattenfall is die eigendom van de warmteleverancier, en het enige onderhoud dat Vattenfall bij de bewoner legt, is ontluchten. Ennatuurlijk zegt het net zo: 'Het ontluchten van je verwarming doe je eenvoudig zelf met een ontluchtingssleuteltje.' De volgorde uit het hulpboekje van Vattenfall:

1. Draai al je radiatoren open en wacht 5 minuten.
2. Draai kraan 5 van de afleverset dicht (in het hulpboekje heet hij hendel 5). Dat stopt de aanvoer van verwarmingswater.
3. Ontlucht de radiatoren één voor één, van de laagste verdieping naar de bovenste. Houd een doek klaar: er kan heet water uitkomen.
4. Heb je vloerverwarming, ontlucht dan op de verdeler en haal tijdens het ontluchten de stekker van de pomp uit het stopcontact.
5. Draai kraan 5 weer open. Je verwarming is weer klaar voor gebruik.

Wat er verandert: er is geen ketel, dus ook geen keteldruk die je na afloop op peil brengt. Een drukmeter aflezen of bijvullen komt in de instructie van Vattenfall niet voor; je draait alleen kraan 5 weer open. Volg wel de handleiding van je eigen leverancier, want afleversets verschillen: bij Ennatuurlijk sluiten afsluiters 5 en 6 samen de binneninstallatie af. Die binneninstallatie (leidingen, radiatoren, thermostaat) is volgens Ennatuurlijk van de woningeigenaar, bij een huurwoning dus van de verhuurder. Hoor je na het ontluchten andere geluiden dan borrelen, dan verwijst Ennatuurlijk je naar je installateur of verhuurder.

Nog een verschil: Vattenfall noemt een radiator die alleen aan de bovenkant warm is normaal bij stadswarmte; dat heeft met de afstelling van de installatie te maken. Ontluchten verandert daar niets aan. Bij lucht is het juist andersom: dan blijft de bovenkant koud.

Warmtepomp en hybride: allebei uit, en lauw is normaal

Bij een hybride warmtepomp delen de warmtepomp en de cv-ketel hetzelfde water. Itho Daalderop laat je bij de Vincent daarom beide uitzetten voordat je ontlucht, en de thermostaat een kwartier vooraf laag zetten, zodat het water in warmtepomp en ketel kan afkoelen. Na afloop moet de meter minstens 1,5 bar aangeven. Bij een te lage druk toont de Vincent een melding (B22 of B23), die vanzelf verdwijnt zodra de druk hersteld is.

Een volledig elektrische warmtepomp heeft geen cv-ketel, maar wel een cv-systeem met water onder druk. Voor de WPU 5G noemt Itho Daalderop 1,5 tot 2 bar; bij te weinig druk verschijnt 'Water bijvullen' op de thermostaat. Bij te weinig doorstroming is het advies hetzelfde als bij een ketel: druk controleren en het systeem ontluchten.

Het grootste verschil zit in wat je voelt. Een warmtepomp verwarmt volgens Milieu Centraal met water van hoogstens 55 graden. Een radiator die gelijkmatig lauw aanvoelt, is dan geen teken van lucht. Lucht herken je ook hier aan een koude bovenkant en aan borrelen.

Radiator ontluchten zonder sleutel

Het ontluchtingskraantje zit bovenin de radiator, in een van de bovenhoeken. Meestal heeft het een klein vierkant pennetje waar de ontluchtingssleutel overheen past. Geen sleutel bij de hand? Dan zijn er drie mogelijkheden.

• Platte schroevendraaier. Veel kraantjes hebben naast het vierkantje een gleuf. Test-Aankoop noemt de schroevendraaier als alternatief, als zo'n inkeping er is. Neem een schroevendraaier die de gleuf helemaal vult, anders beschadig je de randjes.
• Automatische ontluchter. Heeft je radiator er een, dan hoef je volgens Test-Aankoop niets te doen: die laat de lucht zelf ontsnappen.
• Tang: liever niet. Het vierkantje is klein en draait rond als je er met een tang op knijpt. Daarna past ook een sleutel niet meer, en zit je met een kraantje dat vervangen moet worden.

Een ontluchtingssleutel kost bij de bouwmarkt een paar euro. Draai er voorzichtig mee: je hoort de lucht sissen zodra het kraantje opent, en het hoeft nooit helemaal uit de radiator. Berg de sleutel daarna op bij de meterkast of de ketel, zoals Vattenfall aanraadt: dan ligt hij er volgend najaar ook.

Wanneer ontluchten niet helpt

Lucht verzamelt zich bovenin. Alleen een radiator die bovenin koud en onderin warm is, of die borrelt, heeft dus een luchtprobleem. Bij de andere symptomen kun je blijven ontluchten zonder resultaat.

Bij één koude radiator kijkt Vattenfall eerst naar de kraan: draai die helemaal open, en ontlucht pas als er na vijf minuten niets gebeurt. Wat je daarna per symptoom controleert, staat in ons artikel 'Radiator wordt niet warm'.

Na het ontluchten nog steeds koud in huis?

Dan zit het probleem niet in lucht, en is nog eens ontluchten zinloos. Drie richtingen, afhankelijk van wat je ziet:

• De radiatoren worden warm, maar de kamer niet. Bij een warmtepomp of een ketel die op lage temperatuur stookt, geeft dezelfde radiator minder warmte af. Een radiatorventilator blaast die warmte sneller de kamer in; welke sets al bij een lauwe radiator aanslaan, staat in onze vergelijking.
• Sommige kamers blijven koud, andere worden te warm. Volgens Milieu Centraal is dat werk voor waterzijdig inregelen door een installateur, en niet iets om op te lossen met de thermostaat hoger. Voorwaarde is wel dat elke radiator een inregelventiel heeft.
• De thermostaatknop zelf is kapot. Dan is het een goed moment om naar een slimme radiatorknop te kijken. Weet wel dat zo'n knop de ketel niet zelf aanzet en niet op elke kraan past; beide staan uitgelegd in onze vergelijking.

Radiator ontluchten in 7 stappen

1. 1

   Radiatoren open en de verwarming even aan

   Draai alle radiatorkranen en thermostaatknoppen helemaal open en laat de verwarming minstens 10 minuten draaien, zoals Vattenfall adviseert. Zo pompt het systeem losse lucht naar de radiatoren. Leg een doek en de ontluchtingssleutel klaar.

2. 2

   Pomp stilzetten en wachten

   Zet de thermostaat op de laagste stand en schakel de ketel uit of haal de stekker eruit; bij een hybride warmtepomp ook de warmtepomp. Wacht 5 tot 20 minuten tot het water stilstaat, en langer als de radiatoren nog heet zijn.

3. 3

   Drukmeter aflezen

   Kijk op de drukmeter of het display van de ketel. Staat de druk onder het minimum uit de handleiding (1 bar volgens de TrendLine-handleiding van Nefit en Intergas, 1,5 bar volgens Remeha en nefit-bosch.nl), vul dan eerst bij, met een vulslang die je vooraf vol water hebt laten lopen.

4. 4

   Ontluchten van laag naar hoog

   Begin bij de laagste radiator in huis. Houd een doek onder het kraantje, draai het met de sleutel voorzichtig open tot de lucht sist, en draai het dicht zodra er water uitkomt. Herhaal dit radiator voor radiator, naar boven.

5. 5

   Ketel en vloerverwarming niet vergeten

   Hangt de ketel op zolder, dan is het ontluchtingspunt van de ketel je laatste stap. Vloerverwarming ontlucht je op de verdeler; haal zolang de stekker van de vloerverwarmingspomp uit het stopcontact.

6. 6

   Druk controleren en bijvullen

   Lees de druk af met een koude installatie. Ligt hij onder het bereik van je ketel, vul dan bij tot het getal uit de handleiding, meestal tussen 1,5 en 2 bar. Sluit daarna eerst de vulkraan en dan de waterkraan.

7. 7

   Ketel aan en nacontrole

   Zet de ketel en de thermostaat weer aan en de radiatorkranen terug in hun stand. Veel ketels ontluchten zichzelf bij het opstarten. Kijk de volgende dag nog eens op de meter: is de druk gezakt of borrelt het nog, ontlucht dan de bovenste radiatoren opnieuw en vul bij.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Nefit: gebruikersinstructie hr-toestel TrendLine HRC25/HRC30 (2021), § 6.2 tot 6.4
• Nefit Bosch: cv-ketel ontluchten
• Nefit Bosch: waterdruk van je cv-ketel
• Intergas: bedieningsvoorschrift Kompakt HRE Solo, § 5 Vullen en ontluchten
• Remeha kennisbank: Wanneer en hoe moet ik mijn cv-installatie bijvullen?
• WarmteThuis (Remeha-installateur): bijvullen en ontluchten van een Remeha-ketel
• Bosch Home Comfort België: cv-ketel ontluchten
• Bosch Home Comfort België: de waterdruk van je cv-ketel
• Vaillant helpcentrum: hoe en wanneer verwarming ontluchten
• Itho Daalderop: instructiekaart Vincent, het cv-systeem bijvullen (2024)
• Itho Daalderop: gebruikershandleiding warmtepomp WPU 5G
• Vattenfall: zelf je verwarming ontluchten (cv-ketel)
• Vattenfall: hulpboekje stadsverwarming, radiatoren ontluchten
• Vattenfall: Stadswarmte in huis, vragen en antwoorden (meterkastboekje)
• Ennatuurlijk: handleiding voor jouw warmte en/of koude (afleverset en binneninstallatie)
• Milieu Centraal: cv-ketel onderhoud en instelling
• Milieu Centraal: lagetemperatuurverwarming
• Test-Aankoop: hoe een radiator ontluchten, en waarom?