Vochtmeter: 8 voor muur en hout, met of zonder pinnen

In hout is het percentage op het scherm een echte grootheid: gram water per 100 gram ovendroog hout. Fabrikanten ijken hun houtschalen met monsters die ze meten en daarna in een oven drogen, tussen 7% en het vezelverzadigingspunt van 25 tot 30% (Dryzone). Daarboven is elke uitlezing 'bij benadering'. Vers gezaagd hout bestaat volgens Husqvarna voor ongeveer 45% uit water. Op de schaal van een vochtmeter, die op ovendroog hout rekent, is dat ruim 80%: ver buiten het betrouwbare bereik, dus of je meter dan 40 of 60 zegt, maakt weinig uit. Het gebied dat telt ligt onder 25%: daar zie je of brandhout de 20% haalt.

Een meter met pinnen meet elektrische weerstand en rekent die om met een curve voor hout. Op steen, mortel of pleister klopt die curve niet; Britse vochtspecialisten noemen zo'n uitlezing daarom een 'houtvochtequivalent' (Safeguard). Elke fabrikant kiest bovendien zijn eigen bouwschaal: 0,2–2,0% bij Stanley en de Trotec BM12, 1,5–30% bij de RDINSCOS MT19B, 1,5–33% bij Brennenstuhl, 0 tot 100 zonder eenheid bij de pinloze meters. RDINSCOS schrijft het op een van zijn fiches zelf: vergelijk onze meetwaarden niet met die van andere merken.

Wat een vochtmeter op een muur wél goed kan, is vergelijken. Dryzone laat om de 30 cm meten, omhoog en opzij, tot je een vochtprofiel hebt. Optrekkend vocht geeft hoge waarden onderaan die naar boven geleidelijk afnemen en dan abrupt stoppen; condens of hoge luchtvochtigheid geeft een gelijkmatige afname; een natte band boven lage waarden wijst op een mislukte vochtkering. Meet ook een plek die zeker droog is, op dezelfde muur en in hetzelfde materiaal: dat is je nulpunt. Meet een paar weken later op dezelfde punten opnieuw; zakt het profiel, dan droogt de muur.

Een meter met pinnen leest geleiding, en die stijgt niet alleen door water. Dryzone noemt als oorzaken van verkeerde uitlezingen: condens op het oppervlak, zoutvervuiling, mortel met zwarte as en gipsplaat met aluminiumfolie. Bij optrekkend vocht komen zouten mee de muur in, dus juist daar slaat een meter makkelijk te hoog uit. Pinloze meters hebben hun eigen valkuilen: metaal, wat achter de wand zit en je eigen hand tellen mee (RDINSCOS, DURFICST). Houd de meter onderaan vast en meet niet vlak naast een leiding of hoekprofiel.

Gemeenten als Helmond houden 20% aan: stook alleen hout met maximaal 20% vocht, en meet dat met een houtvochtmeter. De buitenkant droogt eerst en meet te gunstig. Kloof een blok, druk de pinnen in het verse breukvlak, in het midden en op 5 cm van elk uiteinde, en neem het gemiddelde (Univé). Doe dat bij twee of drie blokken uit verschillende delen van de stapel. Kies de houtgroep of schaal van je soort: bij Dryzone staan eik en es onder A, beuk onder C en berk onder H. Let op de rekenwijze: een houtvochtmeter rekent op ovendroog hout, terwijl brandhoutadviezen vaak het watergehalte bedoelen, berekend op het natte gewicht. Volgens het Beierse bosbouwinstituut LWF is 20% watergehalte gelijk aan 25% op de meter. Wie op het scherm onder 20% blijft, zit dus aan de veilige kant.

De Dryzone is geijkt op hout van 20 °C. Volgens de handleiding tel je een half procentpunt op voor elke 5 °C onder 20 °C, en trek je het af voor elke 5 °C erboven. Brandhout uit een schuur van 0 °C meet dus ongeveer 2 procentpunt te laag: 19% op het scherm is in werkelijkheid zo'n 21%. Univé komt op hetzelfde uit en raadt aan bij kou te wachten tot de meter onder 18% zit. Of laat een blok een nacht binnen op temperatuur komen voordat je meet.